fbpx

Maas theater dans podium

Inspiratie

In Hallo familie laat theatermaker Moniek Merkx het publiek via de ogen van een kind naar haar familie kijken. We schakelen tussen de echte wereld met drukke ouders en een steady oma, naar een droomwereld vol wonderlijke wezens en bizarre situaties. Merkx laat zich inspireren door een bonte mix van schilderijen, dansfilmpjes en natuurlijk haar eigen familie.

Hunkerende kleuter
Het publiek bekijkt een familie door de ogen van een kind. Wat krijgen we te zien?
Merkx: “Het begint met ouders die vooral met zichzelf bezig zijn en het kind over het hoofd zien. Uit verveling gaat het kind verhalen verzinnen. Ze probeert de dingen die ze half heeft opgevangen in de echte wereld met een eigen logica in elkaar te zetten. Door er een spel van te maken, fantaseert ze nieuwe situaties. Wat dat betreft is het een mix van Alice in Wonderland, Felini, Ensor en Pina Bausch. Het publiek krijgt een associatieve muziek- en beeldenreeks te zien. Niet de realistische logica is leidend, maar de logica van de fantasie, de droom en zo je wilt zelfs de nachtmerrie.

Ontwerp van Walter Van Beirendonck, inspiratie voor het groene mannetje

La Dolce Vita van Fellini

Dansende oma’s (en oma’s) in Kontakthof van Pina Bausch

In de voorstelling hebben we een ‘imaginary friend’ die het kind helpt haar fantasie in te gaan: het groene mannetje, een beetje een raar, irritant figuur. Fantaseren kan grappig en prettig zijn, maar soms ook eng of bizar. Het ene moment fantaseert het kind twee mensen die verliefd op elkaar zijn, het volgende moment een woeste dino, een dromerige zee of een huilebalk die je niet begrijpt.

De volwassenen om het kind heen komen steeds meer tevoorschijn als kinderachtige poppenfiguren. In mijn werk maak ik vaak lijnen tussen zogenaamde volwassenen en totaal kinderachtig gedrag. We zeggen vaak ‘blijf het kind in jezelf koesteren’, maar het is ook interessant om het gedrag van volwassenen te spiegelen. Dat ze wel erg belangrijk lijken, maar dat hun drijfveren vaak niet meer zijn dan de verlangens van een hunkerende kleuter. Het kind en de oma zijn de ankers in het verhaal. Hun eenvoud en pretentieloosheid is wat mij betreft de basiswaarde. Speels blijven, lekker eten, je dromen koesteren en een open blik houden.”

Eigenwijs
De oproep te kijken met een open kinderblik komt vaak, misschien wel altijd, terug in je werk. Kunnen we zeggen dat het jouw motto is?
Merkx: “Met een open blik kan je de meest bizarre dingen als vanzelfsprekend gaan zien. Die blik is nodig om levenslust te hebben, maar die is natuurlijk niet alleen van nieuwsgierige kinderen, ook van wijze oude vrouwen of avontuurlijke jongens. De tip is gewoon echt verbinding maken met alle temperamenten in jezelf en met zoveel mogelijk gebeurtenissen om je heen. In je fantasie maar ook in je concrete leven.

Trouwens onze spelende, open blik sluit goed aan bij andere kinderkunsten uit Nederland. Veel films, boeken en voorstellingen tonen geen roze wolkverhaaltjes, maar experimentele en ingewikkelde gedachten. En dat maakt dat de Nederlandse kinderkunst in veel delen van de  wereld zo populair is. Denk aan de eigenwijze kinderen van Annie M.G. Schmidt, die zitten in ons DNA. Een enorm verschil met bijvoorbeeld China of Amerika, daar moet je meteen het evenbeeld van je vader en moeder worden. En daar is veel meer morele verontwaardiging of politiek keurslijf. En als Nederland een innovatief land wil blijven is het belangrijk om die gekaderde manieren van denken te blijven bevragen en het spelende kind te eren. Dat doen we bij Maas.”

Veerkracht
Een scène in Hallo familie is die waarin vader en moeder ruzie maken op de gang en dan lachend de keuken inrollen alsof er niets aan de hand is. Kun je de fantasie ook zien als een vlucht uit de soms nare werkelijkheid?
Merkx: “Kinderen voelen zoiets als ruzie aan, ook als je het niet uitspreekt. Ze voelen dat vader boos is of moeder verdrietig. Wat mij betreft hoef je die zware dingen niet bij kinderen weg te houden, maar je hoeft ook weer niet dramatisch te gaan uithuilen bij je kind. De voorstelling geeft misschien ook kritiek op ouders die al hun problemen maar bij hun kinderen dumpen. Kinderen zijn heel veerkrachtig en tot de dood loyaal aan hun ouders. Daar heb ik veel respect voor. Ik probeer te laten zien hoe kinderen al die ingewikkeldheden proberen te verwerken. In Hallo familie heeft het soms iets schrijnends maar meestal is het gewoon grappig, vind ik.”

Soep en afwasmiddel
Hallo familie speelt zich af in een keuken. Waarom koos je voor deze setting?
Merkx: “Families ontmoeten elkaar vaak aan de keukentafel. Ik heb gekozen voor een ouderwetse, realistische omgeving, een keuken met de geur van soep en afwasmiddel. Daarom is het zo bijzonder dat er een echt kind en een echte oma meedoen, zij vormen de realistische laag. De oma is op een degelijke manier de houvast voor het kind, zo ervaarde ik vroeger mijn moeder. Vanuit de keuken komen dan al die fantasieën tevoorschijn. Steeds als je denkt, nu snap ik het, komt er een nieuwe fantasie bij. Die amateurs op het podium zijn overigens een hele klus. Want we hebben 24 kinderen en tien oma’s en die zijn echt allemaal weer heel anders. En waarschijnlijk niet altijd even goed regisseerbaar. Spannend.”

Op celniveau
Het thema familie is ook een rode draad in je werk. Waarom is dit zo’n belangrijk thema?
Merkx: “Familie is echt een goed onderwerp, daar heb je als kind het meest mee te maken. Je wilt het er niet altijd over hebben, maar je zit er toch maar mooi mee opgescheept. Je familieleden ken je het beste en daarmee al die typische kleuren van menselijk gedrag. In de voorstelling zijn dat een oma, een vader, een moeder, een oom, een tante, een nichtje, een huisvriend en een buurman. Ik hou ook van extended families. Hoe noem ik het halfzusje van mijn zoon? En hoe kan het dat ik de broers en zussen van mijn moeder niet ken, maar wel alle kleinkinderen van de zus van mijn ex? Ik hou van groepen waar steeds nieuwe mensen in komen. En daarom is repeteren ook zo eindeloos aantrekkelijk. De cast en crew van Hallo familie vormt een tijdelijke familie en natuurlijk is Maas voor mij ook een grote familie.”

Hoe belangrijk is jouw eigen familie voor jouw werk?
Merkx: “Mijn eigen familie is een eeuwige bron van inspiratie. Ze hebben me totaal gevormd, soms tegen wil en dank. Bij je familie oefen je steeds weer gevoelige zaken als verhoudingen, gewoontes en kinderachtig gedrag. Ik ontdek nog steeds automatische reacties die dan bijvoorbeeld een letterlijke imitatie van mijn moeder blijken te zijn. Ja, tot op celniveau zitten die mensen in je. Als kunstenaar moet je altijd aan zelfonderzoek doen, dus dan kan je niet om je familie heen.”

Inspiratiebronnen 
Voor de vormgeving werden Merkx, decorontwerper Sanne Danz, kostuumontwerper Nicky Nina de Jong, lichtontwerper Gé Wegman en choreograaf Art Srisayam geïnspireerd door uiteenlopende bronnen. Merkx: “In feite gaat inspiratie altijd over een vage beeldbibliotheek die je in je hoofd hebt.”

Pina Bausch – Kontakthof (dans)

Peeping Tom – Le Salon (theater, dans)

Fellini – Amacord & La Dolce Vita (film)

Little Big – Skibidi (muziek, dans)

Marie Louise Ekman (beeldende kunst)