Maas theater dans podium

“Niet meer bovenaan de voedselketen”

De wilde keuken is de veertiende voorstelling van regisseur Moniek Merkx bij Maas theater en dans, het gezelschap waar zij al bijna acht jaar artistiek directeur is. Ze neemt in 2021 afscheid van Maas als artistiek directeur met Ik ben er even niet. Daarna blijft Moniek als maker aan Maas verbonden. Merkx’ terugkerende thema’s zijn coming-of age, familie en utopieën. De wilde keuken valt in de laatste categorie.

-interview met Moniek Merkx over De wilde keuken-

Emotioneel verhaal
Waarom wilde je een voorstelling maken over eten?
“Het is een emotioneel verhaal. Iedereen heeft liefdevolle herinneringen, weerstand, angst rondom eten. Daar kwamen we vooral achter in ons grote vooronderzoek, het PROEF-lab. Iedereen waar we mee werkten en die we spraken had zo ontzettend veel verhalen. We ontmoetten MBO-ers, kinderen, nieuwkomers en alles wat we hoorden was direct verbonden aan familie en aan je lijf. Van eetstoornissen tot ouders met telefoons aan tafel tot heimwee naar een speciale vrucht uit jouw vroegere land. De voorstelling is eigenlijk maar een topje van de ijsberg geworden. De hele weg ernaartoe was al zo waardevol, die heeft al zoveel groepen samengebracht rond dit thema.”

Begin maar gewoon
De voedselproblematiek is zo gigantisch, wat doe je daarmee?
“De voorstelling raakt licht aan de totale complexiteit rondom ons voedsel: van kappen van oerwouden tot monoculturen, van overaanbod tot bizarre afstanden die ons eten aflegt. Ik kon het allemaal niet kwijt. Ik koos voor een uitbundige, associatieve veelheid, ook omdat we met het oog op corona een korte voorstelling wilden maken en jongeren vaak nog totaal geen gedachten aan eten hebben gewijd. Meer dan ooit geldt: begin maar gewoon ergens met denken, dromen en actievoeren. Het maakt in feite niet uit waar je bent in het proces.”

Zaadje
En waar ben jij begonnen?
“Ik vond het vooral interessant om te werken met de gedachte dat je als mens niet bovenaan de voedselketen staat, maar er gewoon middenin zit. Dat je een onderdeel bent, een zaadje of een ingrediënt. Dat je letterlijk beleeft waar eten vandaan komt. Ik wilde een theatrale ervaring maken, die je uiteindelijk aanspoort stil te staan bij je dagelijkse eetgewoontes. De voorstelling heeft allerlei van dit soort intuïtieve uitnodigingen. Daarna hoop ik wel dat iedereen helemaal losgaat op al die informatie die er te vinden is over het oplossen van de voedselproblematiek.”

Zetje
Je maakte eerder utopische voorstellingen als De vijfde kamer, Paradiso stad van de toekomst en City of Dreams. Waarin verschilt De wilde keuken van deze ‘voorgangers’?
“Theater denkt vaak vanuit conflict, maar in mijn utopische voorstellingen wil ik denken in mogelijkheden, denken over de toekomst. Het publiek kan er spelenderwijs zijn blik openen. In De wilde keuken vaar ik misschien wat scherper aan de wind. In mijn belevingswereld is de urgentie voor verandering iedere dag groter aan het worden. Voedsel is volgens mij op dit moment het beste onderwerp om klimaatontwrichting te lijf te gaan, geen idee of we hier een zetje in kunnen geven maar ik had er wel zin in. En het mooie is: iedereen heeft er dagelijks mee te maken.”

Veranderen
Utopie is iets onbereikbaars. Zijn de ideeën in De wilde keuken dat, onbereikbaar?
“Een utopie is altijd een blik op de tijd waarin je leeft. Inspireren en fantaseren, dat kan ik met theater, meer niet. En verder kijk ik altijd gewoon naar wat er allemaal al is. Met veel thuistijd door covid nam ik ook m’n eigen gedrag extra onder de loep. Ik wist het al heel lang maar nu deed ik het pas echt: helemaal stoppen met vlees eten. Meer tijd nemen voor koken, restjes verwerken. Allemaal heel simpel, maar zo dankbaar. En meer dan eerder besefte ik dat veranderen ook over rouwen gaat. Stilstaan bij dingen die je achter je laat. Gewoon toegeven dat iets moeilijk is, dat is misschien wel het meest utopische dat je kunt doen.”

Veel te winnen
Hoe was het om een voorstelling te maken in coronatijd?
“Ik vind het super stoer hoe de voorstelling tot stand is gekomen. We zijn zo flexibel geweest met z’n allen. Het concept is de afgelopen maanden wel vijf keer de bocht om gegaan. Meer dan ooit voelde ik de kracht van het collectief. Maas ten voeten uit: altijd door bewegen. Nog één voorstelling en dan ben ik directeur af. Ik waardeer nog eens extra hoe we dat doen met z’n allen, met de creatieven, cast, crew en alle Maascollega’s. En ook: ik heb nog nooit zoveel inspiratielinks van iedereen toegestuurd gekregen. Als je door ons online magazine heen bladert, dan heb je voor een jaar stof om over na te denken. Stel dat je je vanaf nu alleen nog met voedsel zou bezighouden, dan heb je geen saai leven. Er valt gigantisch veel te winnen.”